|
Bağcılıkta budama dendiği
zaman, genellikle "kış budaması" anlaşılıyor. Ancak "yeşil budama"
da kış budaması kadar önemlidir. Yeşil budama; Verim
devresindeki asmaların vegetasyon dönemi içinde yeni gelişen
vegetatif ve generatif organlarında yapılan budamaların ve budama
benzeri ayıklamaların tümünü kapsayan budamadır. Yeşil budamada,
filiz alma, uç alma ve benzeri uygulamalarla asmadan kesilip
çıkarılan kısımlar, asmanın toplam yeşil alanının %30-40'ı
kadardır. Yeşil budama bir tek budamadan ibaret değildir. Değişik
zamanlarda ve asmanın değişik yerlerinde yapılır. Bağlarda
uygulanan başlıca yeşil budamalar;
1. Filiz Alma - Obur Alma
: Salkımsız sürgünlerin (salkımsız filizler) ve yaşlı
kısımlardan (yani ana dal üzerinden) çıkan sürgünlerin (oburlar)
kesilip atılmasıdır. İlkbaharda son salkımların görülmesinden
hemen sonra yapılır. Daha geç zamanlarda yapılmasının asmaya
olumsuz etkisi vardır. Filiz almanın başlıca yararları; gövde
üzerinde arzu edilmeyen gelişmelerin önüne geçilir, omcanın daha
iyi güneşlenmesi ve havalanması sağlanır. Bu, hem mantari
hastalıklarla mücadele açısından çok önemlidir, hem de topraktan
alınan bitki besin maddeleri ve minerallerin, omcada bırakılan
sürgünler ve diğer organlar üzerinde yoğunlaşması sağlanacağı
için, ürün kalitesi ve gelişme daha iyi olur.
Aşağıdaki 1, 2 ve 3 nolu
fotoğraflarda filiz alma görülmektedir. Açıklamaları fotoğrafların
altına yazılmıştır.
Ancak burada ince bir
ayrıntı var; Nasıl olsa üzerinde salkım yok diye ya da nasıl
olsa yaşlı kısımdan çıkmış bir filiz (obur) diye her sürgün
gelişigüzel çıkarılmaz. Eğer asmanın yan ana kollarından biri veya
ikisinde şekil bozukluğu, yaşlanma vb gibi olumsuzluklar varsa ve
kesilip yerine yeni dalla gençleştirme yapılması düşünülüyorsa,
terbiye şekline uyum sağlayacak yerdeki bir veya iki salkımsız
sürgün bırakılır. Daha sonra kış budamasında gerekli düzenlemeler
yapılır. Kış budaması
sayfasındaki 7 nolu fotoğraftaki kırmızı
çizgi boyunca uzanan filiz, yeşil budamada bu amaçla bırakılmış bir filizdir.
2. Uç Alma : Kuvvetli
büyüyen verimli yazlık sürgünlerin uç kısımlarının değişik
uzunluklarda çıkarılması işlemidir. Bu suretle sürgünlerin
uzunlamasına büyümeleri sınırlandırılarak, salkımların daha iyi
gelişmesi, tane tutumunun artması ve aynı zamanda diğer zayıf
sürgünlerin de kuvvetlenmesi sağlanır. Bu işlem, sürgünlerin 40-50
cm uzunluğa eriştikleri bir dönemde yapıldığında, sürgünlerin daha
iyi odunlaşmaları sağlanacağından, şiddetli rüzgarların hakim
olduğu yörelerde, rüzgarların sebep olabileceği dal kırılmaları da
önlenebilmektedir.
3. Tepe Alma : Verimli
yazlık sürgünlerin Haziran ve temmuz aylarında uçtan itibaren
30-60 cm'lik kısımlarının kesilerek veya koparılarak kesilmesi
işlemidir. Tepe alma işleminin amacı, hem sürgünlerin daha iyi
odunlaşmalarının sağlanması, hem de yazlık sürgünler üzerinde
koltuk sürgünü gelişmesinin teşvik edilmesidir. Böylelikle, bu
sürgünlerin rüzgara karşı dirençleri arttırılmış, sıcak bölgelerde
koltuk sürgünlerinin gölgeleme etkisinden faydalanılmış olur.
(Tepe alma budaması zamanında fotoğraf çekip bu
sayfaya koyacağım. Ve o zaman epeyce sürgünün kesildiği, bunlar
toplandığında koskocaman yığınlar oluşturduğu görülecek.)
4. Koltuk Alma :
Asmalarda özellikle uç ve tepe alma yapıldıktan sonra, koltuk
altındaki aktif gözlerden yeni sürgünler oluşmaktadır. Koltuk ismi
verilen bu sürgünler, kuvvetli gelişen asmalarda daha fazla oluşur
ve hızla büyüyerek asmanın besinlerine ortak olurlar. Bunun sonucu
olarak üzümlerde renk oluşumu ve olgunluk gecikir. Diğer yandan
koltuk sürgünleri nemli ve serin yörelerde, güneşlenmeye ve
havalanmaya engel olurlar. Bu nedenle söz konusu yörelerde,
özellikle kuvvetli gelişen çeşitlerde koltuk sürgünleri mümkün
olduğu kadar erken dönemde alınmalıdır.
> Şimdi gel de kafa
karışıklığına düşme:) Hem "tepe alma" ile koltuk sürgünü oluşumu
teşvik ediliyor, hem de sonra "koltuk alma" budaması yapılıyor.
Literatürde böyle yazıyor. Eeee ne diyelim, herşeyin fazlası
zarardır. Bize gelince; "Tepe alma" budamasını yapıyoruz ama
"koltuk alma" budamasının kayda değer derecede yapıldığını
söyleyemem...
5. Yaprak Alma : Nemli
ve serin bölgelerde,sık dikilmiş ve özellikle Goble şeklinde
terbiye edilmiş asmalarda, yapraklar üzüm salkımlarını
gölgeleyerek, onların yeterince güneş almalarını engellemekte,
dolayısıyla renklenme olgunlaşma gecikmektedir. Ayrıca bu durumda
havalanma da yetersiz olacağından, külleme, mildiyö gibi mantari
hastalıkların yayılması da kolaylaşmaktadır. İşte bu gibi olumsuz
durumların ortaya çıkmaması için, salkımları örten yaprakların
koparılması suretiyle yaprak seyreltme yapılması faydalıdır.
Ancak, fotosentez için gerekli olan yapraklarda aşırı bir
seyreltme yapılması, asmanın gelişmesine ve ve üzümün iyi bir
şekilde olgunlaşmasına engel olur. Bu nedenle aşırı yaprak
almaktan sakınılmalıdır.
> Yaprak
alma önemli bir yeşil
budamadır, ihmal edilmemelidir. Bizim hassasiyetle yaptığımız
yeşil budamalardan birisidir.
6. Çiçek
Salkımı ve Salkım
Seyreltme : Asmalarda çiçek
salkımları, yeni sürgünlerde yapraklarla beraber doğar
ve 6-8 hafta içerisinde çiçeklenme meydana gelir. Çiçek salkımı
seyreltmesi; çiçek salkımlarından bir kısmının doğuşlarından
kısa bir süre sonra dipten koparılması şeklinde uygulanan bir
seyreltme işlemidir. Asmada çok fazla sayıda çiçek salkımı meydana
gelmişse, bunların zayıf olanlarının dipten çıkarılarak, çiçek
salkım sayısının, asmanın kuvvetine göre (örneğin her sürgüne 1-4
salkım düşecek şekilde) azaltılması gerekir.
Çiçek salkımı seyreltmesi
yapılan omcalarda bırakılan salkımlar daha iyi gelişir ve taneler
salkımı daha iyi doldurabilir. Asmada salkım seyreltmesi;
(çiçek salkımı seyreltmesi yapılmasına rağmen) Omca üzerinde fazla
görülen salkımların tane tutumundan hemen sonra aynen çiçek
salkımı seyreltme işleminde olduğu gibi, bu seyreltme işlemi de
kolay uygulanan bir seyreltme işlemidir. Bu seyreltmeyle, ürünle
fazla yüklü olan omcalar üzerinde normal sayıda salkım
bırakılarak, tanelerin daha iyi ve gösterişli olmaları ve bunun
yanı sıra da erken olgunlaşmaları sağlanmış olur.
> Çiçek salkımı ve salkım
seyreltmesi, uygulanması zor olmayan ve ihmal edilmemesi gereken,
önemli bir yeşil budamadır.
7.
Dip Sürgünlerini
Temizleme : Aşılı asmalarda, toprak içindeki kök
gövdesinden oluşan sürgünlerin diplerinden koparılarak alınması
işlemidir. Bu işlem, özellikle kuvvetli gelişen anaçlar
üzerine aşılı omcaların ilk gelişme yıllarında çok önemlidir.
Çünkü bu sürgünlerin gelişmesine izin verildiğinde, omcanın
topraktan aldığı su ve mineral besin maddeleri öncelikli olarak bu
sürgünlerde kullanılacağından, asmanın diğer kısımları (bize asıl
lazım olan kısım yani) zayıf gelişir. Anaçta oluşan bu dip
sürgünlerinin taze iken koparılmaları gerekir. Böylelikle hem
gereksiz yere su ve besin harcamamış olurlar, hem de kartlaşmaları
önlenmiş olur. Çünkü odunlaşan bu sürgünlerin koparılması,
tazelerinin koparılmasına nazaran oldukça zorlaşır.
8.
Bilezik Alma : Asmanın gövde ve kolları ile bir yaşlı
dalları ve sürgünleri 3-6 mm genişliğindeki kabuk ve floemin özel
yapılmış çift ağızlı bıçak ve penselerle çıkarılması işlemidir. Bu
işlem özellikle çekirdeksiz çeşitlerde çiçeklenme zamanı
uygulanarak seyrek ve küçük taneli salkımların tane tutumu ve
iriliği arttırılmaktadır. Bilezik alma çok erken yapıldığı
takdirde çok sık tane tutumuna neden olmakta renklenme ve şeker
birikimi engellenmektedir. Bu durumda salkım seyreltmesi ile durum
dengelenmelidir.
> Biz, "bilezik alma"
uygulaması yapmıyoruz...
9 . Tane
Seyreltme : Salkımların uç
taraflarının veya kanatlarının ya da sık olan bölümlerinin
kesilmesi suretiyle yapılan bir seyreltme budamasıdır. Tane
tutumunun ardından yapılır, vs.vs...
Bunu da fazla uzatmıyorum. Bağlarımızda nadiren yapmışızdır.
Uyguladığımız bir yeşil budama yöntemi değil.
**Gerek
bu sayfada gerekse diğer sayfalarda yazılanlardan da anlaşılacağı
üzere; Ben, literatürlerde yazıldığı gibi, bir sürü bilgiyi
sıralamak yerine, uygulamada yoğunluklu olarak nelere dikkat
ettiğimizi fotoğraflarıyla anlatmak istedim...
|
